ReklamaA1- Family Homes

Grodzki Młyn – historia starsza niż bitwa pod Grunwaldem

Historia1 września 2026, 17:20
Rekonstrukcja fotografii z lat '40 XX wieku –
Rekonstrukcja fotografii z lat '40 XX wieku – fot. Grodzki Młyn – Młynomag

Kiedy w 1410 roku wojska polsko-litewskie ruszały pod Grunwald, młyn w Grodzkim Młynie koło Reszla działał już od kilkudziesięciu lat.  Pierwszy znany dokument wspominający tutejszy młyn pochodzi z 24 czerwca 1370 roku. Przez kolejne stulecia miejsce przechodziło pożary, odbudowy, zmiany właścicieli i długie przestoje. Dziś znów powstaje tu mąka, a dawny zakład pozostaje częścią gospodarczego i kulinarnego dziedzictwa regionu.

Ponad sześć wieków historii nad rzeką Sajną

Grodzki Młyn to niewielka osada w pobliżu Reszla, której dzieje nierozerwalnie wiążą się z pracą tutejszego młyna nad rzeką Sajną. Przemiał zboża przez stulecia nadawał temu miejscu znaczenie. Najstarsza znana wzmianka, datowana na 1370 rok, potwierdza średniowieczne korzenie zakładu, choć nie wyznacza dokładnej daty jego powstania. Młyn mógł działać już wcześniej.

To jeden z najstarszych młynów byłych Prus Wschodnich. Kolejne pożary i przebudowy i zmieniały jego wygląd oraz wyposażenie. Ponad sześćsetletnia tradycja dotyczy więc przede wszystkim lokalizacji i związanej z nią działalności młynarskiej.

Nie była to również historia nieprzerwanego mielenia ziarna. Bywały okresy, kiedy żarna zastygały w bezruchu. Po II wojnie światowej budynek przez dziesięciolecia służył jako magazyn zboża. Mimo tych zmian zachował związek ze swoim pierwotnym przeznaczeniem.

Grambergowie i rozwój młynarskiego przedsiębiorstwa

Niewiele wiadomo o wczesnej historii młyna sięgającej średniowiecza. Od XVII wieku młyn należał do różnych właścicieli ziemskich. Ważny rozdział rozpoczął się w 1864 roku, kiedy młyn kupił na przetargu Adolf Gramberg — on i jego rodzina przez kolejne pokolenia miała wielkie zasługi dla rozwoju młynarstwa na tych terenach. Rodzina nowych właścicieli rozwinęła zakład, inwestując w jego możliwości produkcyjne. Grodzki Młyn stopniowo zyskiwał znaczenie wykraczające poza najbliższą okolicę.

Stopniowy rozwój obiektu przerwał pożar, który w 1898 roku całkowicie zabudowania i maszyny. Gambergowie nie tylko zdecydowali się odbudować młyn, ale też zdecydowanie go unowocześnić. Zakupili nowoczesne wyposażenie, zwiększyli liczbę walców oraz rozbudowali magazyny i spichlerze.

Po tych inwestycjach moc młyna zwiększyła się o 400%, osiągając ponad 4000 ton produkcji rocznie, a obroty sięgały dwustu tysięcy marek.

Mąka, która trafiała daleko poza Warmię i Mazury

W 1901 roku młyn odziedziczyli synowie Adolfa Gramberga – Paul i Adolf. Kontynuowali rozwój rodzinnego zakładu, zwiększając jego wydajność. W tym okresie Grodzki Młyn należał do najważniejszych i najnowocześniejszych zakładów młynarskich Prus Wschodnich.

O skali działalności świadczą kierunki sprzedaży. Tutejsza mąka docierała między innymi do Królewca, dzisiejszego Kaliningradu, a także do Rotterdamu, Zagłębia Ruhry, Westfalii i Nadrenii. Młyn w niewielkiej miejscowości był więc częścią rozległej sieci handlowej, zaopatrującej odbiorców daleko poza regionem.

Zakład utrzymał działalność również podczas wielkiego kryzysu gospodarczego lat trzydziestych XX wieku. 

Grodzki Młyn, budynek młyna, rekonstrukcja pocztówki z początku XX wieku (oryginał dostępny w Archiwum Cyfrowym Powiatu Kętrzyńskiego)
Grodzki Młyn, budynek młyna, rekonstrukcja pocztówki z początku XX wieku (oryginał dostępny w Archiwum Cyfrowym Powiatu Kętrzyńskiego)

Wojna, odbudowa i utrata wyposażenia

Kolejne poważne załamanie przyniósł dopiero pożar w 1940 roku. Tym razem odbudowę trzeba było prowadzić w warunkach wojennych, znacznie trudniejszych niż pod koniec poprzedniego stulecia. Do normalnej pracy młyn powrócił w 1943 roku. Duże zapotrzebowanie na mąkę sprzyjało wznowieniu produkcji, a zakup maszyn elektrycznych pozwolił ponownie osiągnąć wysoką wydajność. Był to jednak krótki okres odzyskanej sprawności.

Choć młyn podnosił się po pożarach, przetrwał gospodarcze kryzysy i wojenne lata, kres jego działalności przyniósł demontaż wyposażenia przez żołnierzy radzieckich. Z zakładu wywieziono maszyny i urządzenia niezbędne do przemiału zboża. Ocalał budynek, ale pozbawiony wyposażenia nie mógł już pełnić swojej funkcji.

Młyn zamilkł na niemal pół wieku.

W 1945 roku wyposażenie zakładu zostało zdemontowane i wywiezione przez wojska radzieckie. Pozbawiony maszyn młyn przestał pełnić swoją podstawową funkcję. Tym razem przerwa nie trwała kilka sezonów, lecz niemal pół wieku.

W powojennych dziesięcioleciach budynek wykorzystywano jako magazyn Polskich Zakładów Zbożowych. Nadal przechowywano tu ziarno, ale nie zamieniano go już w mąkę. Obiekt zachował użytkowy charakter, czekając na kolejny przełom w swojej historii.

Nowy początek w latach dziewięćdziesiątych

W 1994 roku rozpoczął się współczesny rozdział dziejów Grodzkiego Młyna. Miejscem zaopiekowała się rodzina Rezanków, a spółka Młynomag przystąpiła do remontu i montażu nowoczesnej linii przemiału pszenicy. Rok później ruszyła produkcja mąki pszennej, natomiast w 2000 roku rozpoczęto również wytwarzanie mąki żytniej.

Powrót do młynarstwa miał dla nowych gospodarzy także osobisty wymiar. Paweł Rezanko wywodził się z rodziny o młynarskich tradycjach, której wcześniejsze losy prowadziły z Polesia na Mazury. Jego ojciec Władysław prowadził młyn w Srokowie do 1953 roku. Uruchomienie zakładu pod Reszlem oznaczało więc nie tylko przywrócenie dawnej funkcji budynkowi, lecz także kontynuację rodzinnego fachu.

Dziś działalność prowadzą Joanna Myszkowska i Paweł J. Rezanko – córka i wnuk Pawła Rezanki. Historia miejsca spotyka się tu z historią rodziny, która dopisała do niej kolejny rozdział.

Zobacz: Grodzki Młyn – Młynomag w dziale Skarby Mazur. 

Współczesny widok Grodzkiego Młyna
Współczesny widok Grodzkiego Młyna

600 lat doskonałości

Jakość mąk Młynomagu oraz rozwój rodzinnego przedsiębiorstwa doceniono w konkursach regionalnych i ogólnopolskich. W 2014 roku firma otrzymała Diament miesięcznika „Forbes”, trafiając do zestawienia dynamicznie rozwijających się przedsiębiorstw województwa warmińsko-mazurskiego.

W konkursie na najlepszy produkt i usługę Warmii i Mazur mąki pszenne Młynomagu zwyciężyły w kategorii produktu żywnościowego. Ponadto podczas IX audytu programu „Doceń polskie” certyfikaty otrzymały dwie mąki, a jedna z nich została wyróżniona tytułem TOP PRODUKT.

W tym roku Młynomag został laureatem AgroLigi 2026 – ogólnopolskiego konkursu doceniającego osiągnięcia i innowacyjność w sektorze rolno-spożywczym. To oznacza, że firma znalazła się w czołówce przedsiębiorstw branży.

Zabytek, który nadal pracuje

Młyn jest czynnym zakładem produkcyjnym, ale obecni właściciele umożliwiają zwiedzanie obiektu wcześniejszym uzgodnieniu terminu. Chętnie przyjmowane są grupy zorganizowane i wycieczki szkolne. 

Więcej informacji o młynie i jego dzisiejszej działalności: mlynomag.pl

Zajrzyj na FB: Młynomag

Źródła:

  • Archiwum Cyfrowe Powiatu Kętrzyńskiego
  • Historia Grodzkiego Młyna — 600 lat doskonałej mąki, Młynomag 

ReklamaC1 - Wodnik Duch Puszczy

Jak się czujesz po przeczytaniu tego artykułu ? Głosów: 0

  • 0
    Czuje się - ZADOWOLONY
    ZADOWOLONY
  • 0
    Czuje się - ZASKOCZONY
    ZASKOCZONY
  • 0
    Czuje się - POINFORMOWANY
    POINFORMOWANY
  • 0
    Czuje się - OBOJĘTNY
    OBOJĘTNY
  • 0
    Czuje się - SMUTNY
    SMUTNY
  • 0
    Czuje się - WKURZONY
    WKURZONY
  • 0
    Czuje się - BRAK SŁÓW
    BRAK SŁÓW

ReklamaB0 - Resort Niegocin

Daj nam znać

Jeśli coś się na Mazurach zafascynowało, wzburzyło lub chcesz się tym podzielić z czytelnikami naszego serwisu
Daj nam znać
ReklamaB1 - Amax
ReklamaA2 - port 69