ReklamaA1 - Święto Piwa

Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach

Historia30 maja 2020, 16:58
Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach
 fot. fotopolska.eu

Wielbark, miasto zlokalizowane na tzw. Mazurach południowych. Miejscowość o bardzo ciekawej historii, choć często uważana była za najmniejsze, mazurskie miasto. Prawa miejskie Wielbark stracił po II wojnie światowej jednak całkiem niedawno je odzyskał. Poznajcie historię najmniejszego, mazurskiego miasteczka.

Wielbark uzyskał lokację miejską w 1723 roku, ale utracił ją w 1946 roku. Status miasta ponownie został nadany 1 stycznia 2019 r.

Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach

Powstaje zamek i okoliczne osady

W czasach przedkrzyżackich tereny te należały do plemienia pruskich Sasinów. W latach 1317–1324 Krzyżacy zbudowali na obszarze przyszłego Wielbarka strażnicę graniczną tzw. Wildhaus. Zwano ją początkowo Wildenberg.

W pobliżu zamku istniała na prawym brzegu Omulwi osada zwana Bartniki. Zamieszkiwali ją bartnicy i hutnicy. Kolejna osada rozwijała się na półwyspie tworzonym przez rzeki Omulew i Sawica. W źródłach informacja na temat tego osiedla, w którym zakładano karczmy (stąd nazwa Wieś Kaczmarska) pojawiła się w roku 1397.

Około 1380 roku powstało blisko zamku kolejne osiedle, gdzie przetapiano rudę darniową. Od niej właśnie osada wzięła swą nazwę – Rudy. Wielbark rozwinął się zatem z początkowo odrębnych osad: Ostrówka (obszar zajmowany przez zamek), Bartników, Wsi Kaczmarskiej oraz Rudy.

Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach

Wielbark otrzymuje prawa miejskie

W 1637 roku Wielbark zamieszkiwała imponująca liczba 11 karczmarzy o polskich nazwiskach: Miech, Sójka, Mazurek, Kuchta, Kaczmarczyk, Pakuła, Sęder, Sikora, Patola, Lejko, Zabiegaj. W 1656 r. miasto padło ofiarą najazdu tatarskiego, który spustoszył miejscowość.

To za sprawą Fryderyka Wilhelma I Wielbark z osady targowej wyrósł do statusu miasta.

Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach

Stało się to 21 lipca 1723 roku. Wówczas Wielbark otrzymał prawa miejskie. W 1745 roku do miasta przyłączono gminę Bartniki, zwaną odtąd „Warszawskim Przedmieściem”.

W XVIII wieku nadal rozwijało się sukiennictwo, którego wyroby wysyłano do Warszawy i Królewca.

W okresie wojen napoleońskich miasto dotkliwie odczuło obecność żołnierzy, którzy na własną rękę rozwiązywali problem aprowizacji wojska, pustosząc domostwa i zapasy żywnościowe.

Wielbark – kwatera Napoleona i cara Rosji

Przez miasto przetoczyła się 70–tysięczna armia Napoleona, a sam cesarz w dniach 21.01–02.02.1807 r. kwaterował w Wielbarku. W 1812 roku, kiedy nastąpił przemarsz wojsk do Rosji, w mieście przez 6 tygodni stacjonował cały korpus bawarski. Rok później kwaterował tu car Aleksander I.

Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach

W latach 30. XIX wieku miasto padło ofiarą epidemii cholery, która zabiła 16 osób. Powrót choroby w 1852 roku doprowadził do śmierci 50 osób. Kilkakrotne pożary, klęska nieurodzaju w latach 1834-1838 i bezpośrednio z nią związany wzrost cen wystawił na próbę siłę gospodarczą miasta i samych jego mieszkańców.

W roku 1818 rozpoczęto budowę nowego osiedla tzw. Szczycieńskiego Przedmieścia. W latach 1825–1827 zbudowano nowy kościół w stylu romańskim. W 1861 roku do miasta przyłączono obszary dworskie: Folwark Dominalny i Młyn Wielbarski. W okresie 1860-1862 zbudowano szosę Szczytno - Wielbark.

Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach

W czasie powstania styczniowego (1863–1864) przez Wielbark przerzucano broń dla powstańców, a część mieszkańców ukrywała wielu z nich.

Do wybuchu I wojny światowej targi wielbarskie uznawane były za jedne z największych w regionie, a ich popularność potwierdzają wzniesione trzy hotele i liczne gospody z zajazdami.

W 1898 roku podjęto decyzję o budowie ratusza, a dwa lata później miasto otrzymało połączenie kolejowe ze Szczytnem i Nidzicą.

Wielbark w czasie wojen światowych

Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach

W czasie I wojny światowej Wielbark dwukrotnie zajmowały wojska rosyjskie. Następnie miasto pełniło ważną rolę punktu zaopatrzeniowego dla wojsk niemieckich na froncie wschodnim.

Po klęsce rosyjskiej Armii Narew w bitwie pod Tannenbergiem (26–30 sierpnia 1914) niedaleko leśniczówki Karolinka (Karolinenhof) pod Wielbarkiem samobójstwo popełnił jej dowódca generał Aleksander Samsonow.

W tym miejscu znajduje się pomnik upamiętniający śmierć generała, nie mogącego pogodzić się z dramatyczną klęską rosyjskiej armii.

Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach

We wrześniu 1939 roku węzeł kolejowy w Wielbarku został zbombardowany przez polskie samoloty. Miasto w 1945 roku zostało zniszczone w 60% i utraciło prawa miejskie.

W 1946 miejscowość została włączona do nowo powstałego województwa olsztyńskiego. Z powodu znacznych zniszczeń powstałych w 1945 Wielbark utracił prawa miejskie. Przez krótki czas po zakończeniu wojny funkcjonował tu ważny punkt przeładunkowy repatriantów z Kresów Wschodnich.

Wielbark odzyskuje prawa miejskie

Z wnioskiem o rozpoczęcie konsultacji w sprawie odzyskania statusu miasta wystąpiło w 2016 Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Wielbarskiej; podpisało go 166 mieszkańców. Konsultacje zostały przeprowadzone w dniach 20–25 i 29 września 2017 r.

Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach

Na ich podstawie postanowiono wystąpić w 2018 roku z wnioskiem o nadanie statusu miasta miejscowości Wielbark. Wniosek został przekazany w marcu do Urzędu Wojewódzkiego w Olsztynie, za pośrednictwem którego trafi do MSWiA. 1 stycznia 2019 status miasta został przywrócony.

Co warto w Wielbarku zobaczyć?

  • Ulica w Wielbarku z widoczną wieżą kościoła ewangelickiego.
  • Kościół ewangelicki, dawna świątynia wybudowana w 1721 r., została rozebrany w 1819 r., a w latach 1823–1827 wybudowano nowy kościół (wg projektu berlińskiego architekta Karola Fryderyka Schinkla, wybudowany przez mistrza Schimmelpfenniga), wykorzystując starsze elementy. Obecnie nie jest użytkowany. Jest to duża, salowa budowla z wysuniętą od strony zachodniej wieżą, konsekrowana 27 września 1827 r., zaliczana do ładniejszych przykładów nurtu eklektyczno-klasycyzującego Karola Fryderyka Schinkla we współczesnej mu architekturze Prus.

Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach

  • Neogotycki kościół katolicki pw. św. Jana Nepomucena, wybudowany w latach 1879–1880. Strop na drewnianych podciągach i kroksztynach, wyposażenie neogotyckie, witraże wykonane w latach 60. XX w. przez Stanisława Powalisza z Poznania.
  • Domy z XIX w.
  • Neogotycka kapliczka z 1885 r. (obok kościoła), z czerwonej cegły.
  • Cmentarz wojenny (droga na Jedwabno) z mogiłami 399 żołnierzy armii niemieckiej i rosyjskiej, którzy zmarli w miejscowym lazarecie (był w kościele ewangelickim).
  • Cmentarz wojenny (w lesie) dla żołnierzy zmarłych głównie na cholerę (145 żołnierzy głównie armii rosyjskiej).
  • Dawny cmentarz ewangelicki z mogiłami żołnierzy.

Cień historii. Wielbark – stare, nowe miasto na Mazurach

ReklamaC1 - Warszawski Salon Jachtowy

Jak się czujesz po przeczytaniu tego artykułu ? Głosów: 10

  • 4
    Czuje się - ZADOWOLONY
    ZADOWOLONY
  • 3
    Czuje się - ZASKOCZONY
    ZASKOCZONY
  • 2
    Czuje się - POINFORMOWANY
    POINFORMOWANY
  • 1
    Czuje się - OBOJĘTNY
    OBOJĘTNY
  • 0
    Czuje się - SMUTNY
    SMUTNY
  • 0
    Czuje się - WKURZONY
    WKURZONY
  • 0
    Czuje się - BRAK SŁÓW
    BRAK SŁÓW

Reklama

Daj nam znać

Jeśli coś się na Mazurach zafascynowało, wzburzyło lub chcesz się tym podzielić z czytelnikami naszego serwisu
Daj nam znać
Reklama
ReklamaA2 - system czarterów