Zakochaj się w Mazurach. Walentynkowy Marsz Szlakiem Pięciu Jezior już 14 lutego
Mrągowo / 10:00
W północnej części powiatu mrągowskiego, przy starym trakcie łączącym Szestno z Kętrzynem, leży miejscowość, która jest żywym świadectwem wielowiekowej, skomplikowanej historii regionu. Wieś Boże to nie tylko jedna z najstarszych osad na Mazurach, ale przede wszystkim miejsce, gdzie czas zatrzymał się w murach jednego z nielicznych tak dobrze zachowanych zespołów dworsko-folwarcznych, z których niegdyś słynęły Prusy Wschodnie.
Od galindzkiego możnowładcy do krzyżackiej wieży
Historia Bożego sięga znacznie głębiej niż wskazuje na to data oficjalnej lokacji. Badania archeologiczne prowadzone pod koniec lat 90. XX wieku przez Tomasza Nowakiewicza ujawniły, że na północ od wsi już w X i XI wieku istniało grodzisko plemienia Galindów. Odkryte tam kamienne podwaliny budynków mieszkalnych sugerują, że była to prestiżowa siedziba lokalnego możnowładcy. To jednak dopiero początek archeologicznych bogactw tej ziemi. Na zachód od dzisiejszej kaplicy odnaleziono relikty późniejszej, krzyżackiej wieży obronnej z XIV lub XV wieku, która stanowiła punkt oporu w czasach intensywnej kolonizacji tych terenów przez Zakon. Oficjalnie miejscowość została lokowana w 1370 roku na prawie chełmińskim, co czyni ją jedną z najstarszych w regionie.
Losy świątyni i ariańskie dziedzictwo Suchodolskich
Przez wieki centralnym punktem wsi był kościół, o którym wzmianki odnajdujemy w łacińskich kronikach Reszla. Choć budowla nie przetrwała do naszych czasów, zachowane opisy i zniszczone ryciny wskazują na jej uderzające podobieństwo do świątyni w Szestnie. Czas reformacji przyniósł tu dynamiczne zmiany – Boże stało się areną ścierania się katolicyzmu z luteranizmem. Choć wielu mieszkańców przyjęło nową wiarę, przez długi czas utrzymywano tu katolickiego plebana. Kres starego kościoła nastąpił w 1822 roku, kiedy to po śmierci ostatniego proboszcza rozebrano budynek, oficjalnie argumentując to brakiem funduszy na remont dachu.
W historię Bożego nierozerwalnie wpisała się rodzina Suchodolskich (znana również jako von Suchodletz), wywodząca się z kręgów arian. To właśnie oni, na gruzach dawnego kościoła, wznieśli rodowe mauzoleum. Choć kaplica została zniszczona podczas przemarszów wojsk, w 1833 roku poddano ją renowacji. Dziś to właśnie ten budynek pełni funkcję lokalnego kościoła, będąc jednocześnie najstarszym zachowanym murowanym zabytkiem we wsi.
Klasycystyczna rezydencja na wzgórzu
Największą dumą miejscowości jest jednak wybudowany w 1848 roku dwór o charakterze rezydencjonalnym. Usytuowany na wzniesieniu, reprezentuje czysty styl klasycystyczny. Jest to budowla jednokondygnacyjna, założona na rzucie prostokąta, którą wieńczy dach naczółkowy. Najbardziej efektownym elementem architektury jest dwukondygnacyjny ryzalit. Od strony dawnego parku zachwyca on rytmem półkolistych arkad, w których osadzono okna i blendy, a w skrajnych niszach umieszczono posągi.
Centralna arkada na piętrze prowadzi na taras wsparty na kolumnach, który osłania główne wejście do dworu. Całość otacza rozległy park z pierwszej połowy XIX wieku, który mimo upływu lat wciąż zachowuje swój rezydencjonalny charakter. Co ciekawe, zabytkowe mury dworu nie milczą – współcześnie budynek tętni życiem jako siedziba szkoły podstawowej.
Przemysłowe serce i potęga folwarku
Boże w XIX i na początku XX wieku nie było jedynie sielską rezydencją, ale prężnie działającym organizmem gospodarczym. Po rodzinie Suchodolskich majątek przeszedł w ręce Ferdynanda Rogalla von Biebersteina z Baranowa. Pod jego zarządem dobra rozrosły się do imponujących 800 hektarów. Funkcjonowała tu mleczarnia parowa, młyn, tartak oraz nowoczesna cegielnia, która dzięki systemowi suszarni mogła pracować również zimą, produkując rekordowe 6 milionów cegieł rocznie.
Majątek stał się również ważnym ośrodkiem rolniczym. Specjalizowano się tu w hodowli kwalifikowanych sadzeniaków ziemniaka oraz zbóż siewnych. Swoje pola doświadczalne miało tu nawet prestiżowe Wschodniopruskie Towarzystwo Hodowli Nasion "Nordost". Po II wojnie światowej tradycję wielkoskalowego rolnictwa kontynuował Państwowe Gospodarstwo Rolne (PGR), co pozwoliło na przetrwanie zabudowań folwarcznych w stosunkowo dobrym stanie.
Zapomniane cmentarze i wojenne cienie
Historia Bożego ma też swoje mroczne i tajemnicze karty. W pobliżu kaplicy istniał niegdyś mały cmentarz, gdzie spoczywali polscy właściciele majątku. W latach 30. XX wieku nekropolia została zniwelowana. Choć krążą legendy o żeliwnych krzyżach z polskimi napisami ukrytych gdzieś między szkołą a kościołem, do dziś nie udało się ich odnaleźć.
Drugi cmentarz, położony przy drodze do Gronowa, kryje szczątki ludności niemieckiej oraz polskich nauczycieli. To tam spoczywają również polscy jeńcy wojenni z 1939 roku, którzy jako przymusowi robotnicy umierali w Bożem z wycieńczenia i chorób. Gdzieś w lasach między Gronowem a Budziszkami znajduje się ich zbiorowa mogiła, której lokalizacja wciąż pozostaje jedną z nieodkrytych zagadek tej ziemi. Dzisiejsze Boże, ze swoją "rządówką" z arkadowym podcieniem i monumentalnym dworem, pozostaje jednym z najciekawszych przystanków na mapie historycznej Mazur.
Co warto tu zwiedzić?
Największą atrakcją architektoniczną wsi jest klasycystyczny dwór wybudowany w 1848 roku, który do dziś przyciąga wzrok bogatym detalem. Budynek posiada charakterystyczne ryzality, a jego strona ogrodowa zdobiona jest arkadami z posągami oraz efektownym tarasem wspartym na kolumnach, który osłania główne wejście. Choć współcześnie w obiekcie mieści się szkoła podstawowa, jego historyczna bryła nakryta dachem naczółkowym wciąż przypomina o dawnym prestiżu majątku. Dopełnieniem zespołu dworskiego jest budynek rządówki z arkadowym podcieniem, zabytkowe budynki gospodarcze z przełomu XIX i XX wieku oraz rozległy, dziewiętnastowieczny park.
Miłośnicy historii sakralnej powinni zwrócić uwagę na XVIII-wieczny kościół, który pierwotnie pełnił funkcję mauzoleum szlacheckiego rodu Suchodolców. Boże to jednak nie tylko czasy nowożytne, ale i znacznie głębsza przeszłość zapisana w ziemi.
Na północ od wsi znajduje się grodzisko plemienia Galindów z X wieku, będące niegdyś siedzibą pruskiego możnowładcy, natomiast na zachód od kaplicy odnaleźć można relikty krzyżackiej wieży obronnej z przełomu XIV i XV wieku. Ta wielowarstwowość historyczna – od pruskich podwalin, przez rycerskie wieże, aż po klasycystyczne rezydencje – czyni z Bożego miejsce o wyjątkowym, nieco tajemniczym klimacie.
Serwis mazury24.eu nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy i opinii. Prosimy o zamieszczanie komentarzy dotyczących danej tematyki dyskusji. Wpisy niezwiązane z tematem, wulgarne, obraźliwe, naruszające prawo będą usuwane.
Artykuł nie ma jeszcze komentarzy, bądź pierwszy!