Czy na Mazurach można znaleźć ślady wikingów?

W powszechnej świadomości wikingowie to nieustraszeni żeglarze, którzy na swoich smukłych drakkarach podbijali wybrzeża Anglii, Francji czy dopływali do brzegów Ameryki Północnej.

Mało kto jednak wie, że ich wzrok równie chętnie zwracał się ku wschodowi, a gęsta sieć rzeczna dzisiejszej Polski oraz Krainy Wielkich Jezior stanowiła idealne drogi dla ich kupieckich i łupieżczych wypraw. Jak zatem wyglądała obecność Skandynawów na terenach zamieszkanych przez wojownicze plemiona pruskie?

Wikiński Nowy Jork u wrót Mazur

Aby zrozumieć, jak ludzie z północy trafiali na Mazury, naszą detektywistyczną śledczą podróż musimy zacząć nieco na zachód — w okolicach Elbląga. To właśnie nad dawnym jeziorem Druzno funkcjonowało legendarne emporium handlowe Truso, odkryte przez archeologów w Janowie Pomorskim. Był to gigantyczny, doskonale zorganizowany port handlowy, zamieszkany głównie przez Duńczyków i Gotlandczyków, który tętnił życiem od VIII do X wieku.

Truso stanowiło absolutną bramę wejściową do Krainy Wielkich Jezior. Stamtąd, za pomocą mniejszych, płaskodennych łodzi, skandynawscy kupcy i wojownicy ruszali w głąb lądu. Co gnało ich w nieznane, gęsto zalesione rejony zamieszkane przez pruskie plemiona Bartów i Galindów? Odpowiedź jest prosta: biznes. Skandynawowie poszukiwali towarów deficytowych i luksusowych na rynkach zachodnich i arabskich, takich jak bursztyn (nazywany złotem północy), cenne futra, skóry oraz niewolnicy.

Odwiedzając okolice Elbląga w drodze na Mazury, warto odwiedzić Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu, gdzie podziwiać można unikalne, oryginalne artefakty wydobyte z Truso — od wikińskich odważników handlowych po rzemieślnicze arcydzieła.

Skarby ukryte w mazurskiej ziemi

Przejdźmy do konkretnych dowodów. Czy wikingowie zostawili fizyczne ślady na Mazurach? Archeologia odpowiada: zdecydowanie tak. Ślady obecności i bliskich kontaktów z kulturą nordycką koncentrują się przede wszystkim wzdłuż dawnych szlaków wodnych, którymi przemieszczali się dawni podróżnicy.

W okolicach takich miejscowości jak Giżycko, Pasym czy Szestno, a także w dorzeczach mazurskich rzek, badacze wielokrotnie natrafiali na przedmioty o skandynawskim rodowodzie.

Na tutejszych cmentarzyskach odkrywano luksusowe miecze, w tym słynne miecze z sygnaturą Ulfberht (lub ich doskonałe lokalne naśladownictwa), a także charakterystyczne groty włóczni zdobione technikami typowymi dla skandynawskich warsztatów.

Znajdowane zapinki żółwiowate, brosze pierścieniowate oraz elementy skandynawskiego oporządzenia jeździeckiego świadczą o tym, że moda zza Bałtyku była na Mazurach niezwykle ceniona, a sami wikingowie bywali tu stałymi gośćmi.

Na Mazurach odkopywano depozyty arabskich srebrnych monet oraz tzw. siekanego srebra. Ponieważ Prusowie sami nie podróżowali w tak odległe rejony, głównym dystrybutorem tego kruszcu byli właśnie wikingowie, którzy płacili srebrem za pruski bursztyn i skóry.

Najemnicy czy najeźdźcy? Płynna granica

Charakter obecności wikingów na Mazurach nie przypominał jednak znanej z Anglii masowej kolonizacji ani permanentnego podboju. Mazury nie były pokryte wikińskimi osadami. Zamiast tego mieliśmy do czynienia z niezwykle dynamiczną relacją.

Z jednej strony wikingowie organizowali szybkie, łupieżcze rajdy na pruskie osady. Z drugiej — lokalne plemiona bałtyjskie (jak niezwykle waleczni Galindowie czy Bartowie) były dla ludzi z północy równorzędnymi partnerami.

Wielu historyków wskazuje, że skandynawscy wojownicy chętnie zaciągali się jako najemnicy do drużyn pruskich wodzów. Struktura społeczna obu tych światów była podobna — opierała się na sile, honorze i lojalności wobec wodza. Część wikingów prawdopodobnie osiadała w pruskich grodach na stałe, asymilując się z lokalną ludnością i wnosząc do niej swoje rzemiosło oraz technologie militarne.

Mit Galindii a fakty historyczne

Podróżując dziś po Mazurach, zwłaszcza w okolicach Jeziora Śniardwy, można natknąć się na turystyczną rekonstrukcją wioski i motywy mocno inspirowane kulturą wikingów. Warto jednak oddzielić komercyjny mit od faktów.

Rdzenni mieszkańcy tych ziem, starożytni Galindowie, nie byli wikingami — byli ludem bałtyjskim (spokrewnionym językowo i kulturowo m.in. z dzisiejszymi Litwinami i Łotyszami). Nie zmienia to faktu, że ich kultura materialna w okresie od IX do XI wieku była tak silnie przesiąknięta wpływami skandynawskimi, że dla niewprawnego oka ich ubiór czy wyposażenie mogły wyglądać niemal identycznie jak te, które noszono w ówczesnej Danii czy Szwecji.

Spójrz na Mazury z innej perspektywy

Kiedy następnym razy będziesz żeglować po szlaku Wielkich Jezior Mazurskich lub przemierzać Mazurską Pętlę Rowerową, spójrz na mijane wzgórza i zakola rzek jak na dawne areny spotkań dwóch potężnych światów: pruskiego i skandynawskiego. Ślady wikingów na Mazurach to namacalny dowód na to, że ten zielony region już ponad tysiąc lat temu był wpleciony w globalną sieć europejskiego handlu i wielkiej polityki.

Urlop na Mazurach to idealny moment, by zejść z utartych szlaków i plaż, uruchomić wyobraźnię i poczuć zew przygody odkrywania śladów historii tego malowniczego zakątka Polski.

Gratka dla poszukiwaczy tajemnic. Mazurska „Troja” ukryta w cieniu zamkowych ruin

Gdzie historia zaczyna się od „Smoka”Choć dzisiejsze Szestno to spokojna miejscowość, we wczesnym średniowieczu tętniło tu życie, o którym krążą legendy. Kluczem do zrozumienia potęgi tego miejsca jest Czarny...