Dlaczego Mazury tak często toną we mgle? Jeziora tworzą idealne warunki

Mazurskie mgły należą do tych zjawisk, które potrafią całkowicie odmienić krajobraz Wielkich Jezior Mazurskich. Szczególnie późnym latem i jesienią wystarczy chłodna, spokojna noc, aby nad ranem jeziora, kanały i podmokłe obniżenia terenu zniknęły pod warstwą białej mgły. Mazury mają bowiem wyjątkowo dobre warunki do jej powstawania.

Czym właściwie jest mgła?

Według definicji IMGW mgła to zawiesina bardzo małych kropelek wody lub kryształków lodu w przyziemnej warstwie atmosfery, która ogranicza widzialność poziomą do mniej niż jednego kilometra.

Najczęściej widywane na Mazurach poranne mgły powstają podczas ochładzania się powietrza znajdującego się tuż nad powierzchnią ziemi. Jeżeli temperatura spadnie do punktu rosy, zawarta w powietrzu para wodna zaczyna się skraplać i tworzy ogromną liczbę mikroskopijnych kropelek.

Sprzyjają jej bezchmurne lub prawie bezchmurne noce, duża wilgotność powietrza oraz bardzo słaby wiatr. IMGW wskazuje również, że szczególnie chętnie tworzy się ona w pobliżu bagien, dolin, wilgotnych terenów oraz polan leśnych.

Jeziora robią swoje

Na Mazurach dochodzi jeszcze jeden bardzo ważny czynnik – ogromna powierzchnia wód. Jeziora, niewielkie oczka wodne, kanały, rzeki, mokradła i podmokłe łąki są ogromnym magazynem wilgoci. Woda paruje, zwiększając wilgotność powietrza znajdującego się tuż nad powierzchnią. IMGW podkreśla, że występowanie mgły jest silnie związane z rodzajem podłoża, ilością dostępnej wilgoci, parowaniem oraz rzeźbą terenu. Duże znaczenie mają także zagłębienia, w których może gromadzić się chłodne powietrze.

A mazurski krajobraz polodowcowy jest pełen właśnie takich miejsc. Pagórki morenowe przeplatają się z jeziorami, niewielkimi dolinami, mokradłami i obniżeniami. Podczas spokojnych nocy zimniejsze i cięższe powietrze może gromadzić się w najniżej położonych miejscach. Jeśli jednocześnie jest tam dużo wilgoci, warunki do powstania mgły są niemal idealne.

Dlatego czasami możemy zobaczyć niezwykły obraz: wzgórza są już skąpane w porannym słońcu, podczas gdy znajdujące się kilkadziesiąt metrów niżej jezioro nadal pozostaje całkowicie ukryte pod mgłą. Jesienią zaczyna się prawdziwy spektakl - Szczególnie interesujący jest koniec lata i początek jesieni.

Noce stają się coraz dłuższe i chłodniejsze, natomiast woda w dużych mazurskich jeziorach oddaje zgromadzone podczas lata ciepło znacznie wolniej niż ląd.

Wilgoć znajdująca się nad stosunkowo ciepłą powierzchnią jeziora trafia więc do coraz chłodniejszego powietrza. W odpowiednich warunkach rozpoczyna się kondensacja i nad taflą pojawiają się charakterystyczne smugi, języki oraz całe warstwy mgły.

Nic dziwnego, że we wrześniu i październiku poranki nad Śniardwami, Mamrami, Niegocinem, Kisajnem czy Bełdanami potrafią wyglądać niemal nierealnie.

Nie jest to jednak wyłącznie mazurskie zjawisko. Z danych IMGW wynika, że w skali Polski najwięcej dni z mgłą przypada przede wszystkim na chłodniejszą część roku, ze szczególnym nasileniem w październiku i listopadzie.

Czy na Mazurach mgieł jest więcej niż w pozostałej Polsce?

Tu odpowiedź jest bardziej zaskakująca. Mazury rzeczywiście należą do obszarów Polski sprzyjających częstemu występowaniu mgieł, ale nie są bezkonkurencyjnym liderem.

Badania dotyczące północno-wschodniej Polski z lat 2001–2010 wykazały, że w Mikołajkach notowano średnio około 46 dni z mgłą w roku. Co ciekawe, od kwietnia do września było ich niespełna 14. Najwięcej mglistych dni w analizowanym regionie przypadało przede wszystkim na późną jesień.

Jeszcze ciekawiej wygląda starsze, ale obejmujące większą część Polski porównanie klimatyczne z lat 1991–2000.

W tym zestawieniu średnia roczna liczba dni z mgłą wynosiła około:

• Warszawa – 31 dni
• Toruń – 42 dni
• Białystok – 48 dni
• Wrocław – 50 dni
• Olsztyn – 59 dni
• Lublin – 60 dni
• Zielona Góra – aż 81 dni.

Oznacza to, że w analizowanym okresie w Olsztynie mgłę notowano niemal dwa razy częściej niż w Warszawie. Jednocześnie jeszcze bardziej mglistym miejscem okazała się Zielona Góra.

Mazury nie są więc najbardziej mglistym miejscem w Polsce

Są za to jednym z miejsc, gdzie mgła jest niezwykle mocno wpisana w krajobraz. Mgła może być tylko nad jednym jeziorem.  Statystyka stacji meteorologicznych nie pokazuje bowiem wszystkiego.

Mgła jest zjawiskiem bardzo lokalnym. Szczególnie dobrze widać to właśnie na pojezierzach.

Nad jednym jeziorem może zalegać gruba warstwa mgły, podczas gdy kilka kilometrów dalej widzialność będzie bardzo dobra. Jedna zatoka może pozostawać całkowicie zasłonięta, a środek dużego akwenu być już wolny od mgły. Wpływają na to temperatura wody i powietrza, lokalna wilgotność, ukształtowanie brzegów, lasy, mokradła oraz nawet niewielkie różnice w prędkości wiatru.

Dlatego określenie, ile dokładnie „dni z mgłą” ma całe Pojezierze Mazurskie, jest trudne. Stacja meteorologiczna mierzy warunki w konkretnym miejscu, natomiast kilkanaście kilometrów dalej sytuacja może wyglądać zupełnie inaczej.

I właśnie dlatego mieszkańcy oraz żeglarze mogą mieć wrażenie, że mgły na Mazurach pojawiają się jeszcze częściej, niż wynikałoby to ze statystyk.

Osobną kategorią są góry - tam stacja meteorologiczna może znaleźć się bezpośrednio wewnątrz chmury, która na poziomie powierzchni ziemi traktowana jest jak mgła. Dlatego najwyższe partie Sudetów czy Karpat są pod względem liczby dni z mgłą zupełnie innym światem niż polskie niziny i pojezierza.

Porównując Mazury przede wszystkim z niżej położonymi częściami kraju, można jednak powiedzieć, że północno-wschodnia Polska należy do regionów, w których mgła jest zjawiskiem częstym.

Najpiękniej jest o świcie

Dla kierowców i żeglarzy gęsta mgła oznacza oczywiście ograniczoną widzialność i konieczność zachowania szczególnej ostrożności. Dla fotografów jest jednak jednym z najciekawszych zjawisk, jakie można spotkać na Mazurach.

Największa szansa na takie widoki pojawia się zazwyczaj nad ranem, po pogodnej i chłodnej nocy, przy dużej wilgotności i niewielkim wietrze. Szczególnie warto wypatrywać ich pod koniec lata i jesienią.

Jeśli więc któregoś wrześniowego lub październikowego poranka zobaczycie z okna tylko białą ścianę, nie oznacza to jeszcze, że pogoda na Mazurach będzie kiepska przez cały dzień.

Często wystarczy trochę słońca, aby kilkadziesiąt minut później mgła zaczęła odsłaniać kolejne wyspy, brzegi i maszty jachtów. A właśnie wtedy Mazury potrafią wyglądać naprawdę magicznie...