Luka
Wilkasy / Port AZS Wilkasy / 20:30
24 września to oficjalne urodziny Polskich Kolei Państwowych - najważniejsza data w całym kalendarzu jubileuszowym kolei w Polsce. To właśnie tego dnia w 1926 roku prezydent Ignacy Mościcki podpisał dekret o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe. Dziś, dokładnie 100 lat później, PKP świętuje stulecie istnienia, a 2026 rok został ogłoszony Rokiem Polskiej Kolei.
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Polska odziedziczyła trzy zupełnie różne systemy kolejowe - inne przepisy, inne sygnały, a nawet inne rozstawy szyn oraz dziesiątki skrajnie różnych typów parowozów, głównie przestarzałych maszyn pruskich i austriackich. W zaborze rosyjskim był szerszy rozstaw torów, w austriackim obowiązywał ruch lewostronny, a w niemieckim brakowało kolejarzy. Problemów z koleją w odradzającej się Polsce było dużo więcej - od różnic w systemach zarządzania po odmienne standardy techniczne. Dekret z 24 września 1926 roku formalnie scalił ten labirynt w jeden spójny ogólnokrajowy organizm. PKP przejęły majątek kolejowy, ustaliły jednolity system zarządzania ruchem i szkoliły personel według wspólnych standardów.
Sieć linii kolejowych na Warmii i Mazurach przed II wojną światową była rozbudowana i należała do systemu kolejowego Prus Wschodnich. W 1939 r. w regionie funkcjonowało ponad 2000 km linii kolejowych, które miały istotne znaczenie transportowe, pasażerskie, a w późniejszych latach - wojenne. Jak podawał Mieczysław Orłowicz, popularyzator turystyki, o istocie połączeń kolejowych w regionie świadczyły również linie dwutorowe, których funkcjonowało tutaj 400 km. Jednym z pierwszych połączeń była trasa z Ełku do Królewca, prowadzona przez m.in. Olsztyn, Ostródę oraz Kętrzyn. W 1866 roku otwarto odcinek Królewiec-Bartoszyce, w 1867 roku Bartoszyce-Kętrzyn, w 1868 roku Kętrzyn-Ełk, a w 1871 roku Ełk-Prostki.
Wśród grupy zabytkowych zespołów infrastruktury kolejowej wpisanych do rejestru zabytków wymienić należy m.in. Węgorzewo (węzeł kolejowy lokalny to kilkanaście obiektów, m.in. dworzec, parowozownia, budynki mieszkalne i pomocnicze), Braniewo, Tolkmicko, Barczewo (budynki dworcowe), Ełk (obiekty wchodzące w skład Ełckiej Kolei Dojazdowej), Ostróda (zespół budynków mieszkalnych pracowników kolei), Olsztyn (wiadukty kolejowe) oraz Iława, Ostróda, Olsztynek (kolejowe wieże ciśnień). Muzeum Tradycji Kolejowej w Węgorzewie mieści się w dawnym budynku dworca kolejowego przy ul. Jaracza 4 i jest prowadzone przez Fundację Dziedzictwo Nasze. Kolej, zarówno główna, jak i wąskotorowa, miała tu ogromne znaczenie, łącząc małe miejscowości z większymi ośrodkami miejskimi oraz z resztą Polski i Europy. Część dworców wyróżnia się dekoracyjną, a nawet reprezentacyjną architekturą np. w Ostródzie czy Starych Jabłonkach. Zachowały się również całe zespoły zabudowy kolejowej, jak w Unieszewie w gm. Gietrzwałd czy w Węgorzewie.
Dla Warmii i Mazur kolej ma szczególne znaczenie - to właśnie dzięki niej region mógł się rozwijać, a turyści mogli docierać do mazurskich jezior i lasów. Dziś PKP Intercity i PKP Polregio łączą Olsztyn, Ełk, Giżycko, Kętrzyn i inne miasta regionu z Warszawą, Gdańskiem i innymi dużymi ośrodkami. Warto też pamiętać o zabytkowych dworcach i liniach kolejowych, które są świadectwem historii transportu szynowego na Mazurach, od linii Ełk-Białystok po nieczynne już odcinki w głębi regionu.
Historia kolei na Warmii i Mazurach to nie tylko zapis w kronikach transportu. To historia samego regionu, jego rozwoju, upadku i odrodzenia. Przez ponad sto lat pociągi woziły na Mazury turystów, wywoziły drewno, zboże i ryby, łączyły małe wsie z dużymi miastami, a w czasie wojen służyły celom militarnym. Dziś, gdy PKP świętuje 100-lecie, na Mazurach wciąż można poczuć ducha dawnej kolei - w zabytkowych dworcach, które czekają na renowację, w śladach nieczynnych torowisk, które zarastają lasem i w Ełckiej Kolei Wąskotorowej, która nadal wozi turystów po mazurskich lasach. Kolej na Warmii i Mazurach to dziedzictwo, które warto znać, bo to dzięki niej region stał się miejscem, które dziś znamy. I może właśnie w kolejowej historii tkwi klucz do przyszłości - czy to przez przywrócenie nieczynnych linii, czy przez turystykę kolejową, czy przez renowację zabytkowych dworców.
Sto lat PKP na Mazurach - sto lat łączenia ludzi, miejsc i historii. I zaproszenie do tego, by o tej historii pamiętać.
Serwis mazury24.eu nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy i opinii. Prosimy o zamieszczanie komentarzy dotyczących danej tematyki dyskusji. Wpisy niezwiązane z tematem, wulgarne, obraźliwe, naruszające prawo będą usuwane.