Marcin Kaszubat
Wilkasy / Port AZS Wilkasy / 20:30
XVII-wieczna świątynia w centrum Węgorzewa to nie tylko miejsce kultu, ale także żywy pomnik historii regionu. Kościół pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła uchodzi za jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych na Mazurach Północnych. A w jego wnętrzu znajduje się coś wyjątkowego – najstarsze organy na całych Mazurach, które wciąż brzmią tak samo jak 380 lat temu.
Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła w Węgorzewie został wzniesiony w XVII wieku, w czasach, gdy na Mazurach dominowała ludność protestancka. Do dziś zachował charakterystyczne cechy architektury ewangelickiej tamtego okresu – m.in. emporę w tylnej części świątyni, na której umieszczono organy. To rozwiązanie typowe dla kościołów protestanckich, które przed 1945 rokiem dominowały na Mazurach. Dzięki takiej lokalizacji dźwięk instrumentu rozchodzi się równomiernie po całym wnętrzu.
Przez blisko cztery stulecia kościół był świadkiem dziejów miasta i jego mieszkańców – od czasów Księstwa Pruskiego, przez okres zaborów, dwie wojny światowe, aż po współczesność. Dziś służy parafii rzymskokatolickiej, ale wciąż przypomina o wielokulturowej i wielowyznaniowej przeszłości regionu.
To, co wyróżnia węgorzewską świątynię na tle innych kościołów w regionie, to znajdujące się w niej organy. Skonstruowane w latach 1647-1648 przez organmistrza Joachima Thiele z Kętrzyna, są najstarszym zachowanym instrumentem tego typu na Mazurach. Największą wartością węgorzewskich organów jest to, że zachowały oryginalne piszczałki z XVII wieku. Dzięki staraniom konserwatorów instrument nie był przebudowywany ani modernizowany na przestrzeni wieków – co w przypadku tak starych organów jest prawdziwą rzadkością.
Sam kościół to również zabytek o bogatej historii. Choć przez wieki był świątynią ewangelicką, po 1945 roku został przejęty przez parafię rzymskokatolicką i poświęcony pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Dziś jest jednym z najważniejszych punktów na mapie turystycznej Węgorzewa – obok portu, zamku krzyżackiego i Parku Helwinga. Wnętrze świątyni kryje prawdziwą architektoniczną perełkę – wyjątkowe sklepienie gwiaździste i sieciowe w nawie głównej. Prezbiterium nakryte jest sklepieniem gwiaździstym, natomiast ramiona transeptu, czyli nawy poprzecznej, mają pozorne sklepienia krzyżowe. To rozwiązanie architektoniczne sprawia, że kościół w Węgorzewie jest jedynym historycznym kościołem na Mazurach z tak bogato wykończonymi gotyckimi sklepieniami.
Wieża kościoła w Węgorzewie to osobny rozdział w dziejach świątyni. Pierwotnie była wyższa niż obecnie, a w 1638 roku otrzymała pokrycie ołowiane. Tak wysoka budowla ściągała pioruny. Wyładowania atmosferyczne nie oszczędzały górującej nad miastem wieżycy, nadtapiały czasem ołów i uszkadzały organy. Dopiero w XIX wieku zainstalowano instalację odgromową, która zakończyła te problemy. W latach 1741-1743 przeprowadzono pierwszą większą przebudowę wieży. Prace zakończono uroczystym zawieszeniem metalowej chorągiewki z datą i inicjałami Fryderyka Wielkiego, która zachowała się do dziś. Ponowna przebudowa miała miejsce w 1826 roku – w jej wyniku wieża zyskała barokowy hełm z latarnią. Na wieży znajduje się także barokowy zegar. Konstrukcja wieży składa się z trzech kondygnacji rozdzielonych gzymsami kordonowymi. W górnej kondygnacji widoczne są ostrołukowe blendy i wąskie, półkoliście zamknięte okienka, które ożywiają monotonię płaszczyzn. Przez wieki wieża pełniła rolę dzwonnicy, a w razie potrzeby instalowano tutaj posterunek obserwacyjno-alarmowy.
W wieży zawieszono dzwony, z których najstarszy jest starszy niż sam kościół – pochodzi z XV wieku i wisiał w krzyżackiej kaplicy katolickiej. Duży dzwon zamówiony został u ludwisarza Michaela Dormanna w Królewcu, odlano go w 1638 roku i tego samego roku przywieziono do Węgorzewa. Liny wytrzymały duże obciążenie tylko przez 20 lat, pękły w 1658 roku, a urwany z zaczepów dzwon spadł w dół, niszcząc częściowo wewnętrzną konstrukcję wieży. Dzwon dźwignięto i naprawiono dość szybko. Kilka miesięcy później zawisł ponownie. W wieży zawieszono także dwa mniejsze dzwony, ocalałe ze spalonego w 1608 roku starego kościoła. W 1936 roku przywieziono do kościoła nowy, odlany dzwon, który prawdopodobnie został przetopiony na armaty podczas ostatniej wojny. Kolejną i ostatnia wymianę dzwonów kościelnych przeprowadzono w 1992 roku. Obecnie są cztery dzwony - dwa stare i dwa nowe. W 2007 roku zainstalowano elektryczny napęd dzwonów ze zdalnym sterowaniem, co ułatwia codzienne funkcjonowanie parafii.
W absydzie znajduje się zamknięte trójbocznie prezbiterium. Od północy do prezbiterium przylega zakrystia, a nad nią empora zwana Salą Rycerską. Do niej od zewnątrz prowadzą kręcone metalowe schody, natomiast od wewnątrz, jeszcze w latach 50 XX wieku prowadziły tam drewniane schody z nawy bocznej. Schody te zostały zamurowane, a otwór pokryto malunkiem upamiętniającym 1000-lecie Chrztu Polski.
Historia ołtarza w kościele św. Apostołów Piotra i Pawła to osobny rozdział w dziejach świątyni. Pierwszy ołtarz wzniesiono wraz z ukończeniem całości budowy w 1611 roku. Służył wiernym tylko do 1632 roku, kiedy to zamówiono nowy, bardziej okazały, składający się z trzech kondygnacji. Wykonano go w Królewcu i zamontowano w kościele w 1652 roku. W dolnej, centralnej części ołtarza zachowało się malowidło przedstawiające Ostatnią Wieczerzę. Przez lata było ono ukryte pod grubą warstwą farby, ponownie odkryto je podczas prac konserwatorskich. Stary ołtarz z 1611 roku nie został jednak zniszczony – sprzedano go do parafii w Węgielsztynie. Dziś obecny ołtarz z 1652 roku jest jednym z najcenniejszych elementów wyposażenia wnętrza świątyni.
Chociaż kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła przez wieki przechodził zniszczenia, przebudowy i zmiany, jego niezwykła historia jest warta poznania. W kamiennej podmurówce, w czerwonej cegle, w drewnianej konstrukcji wieży - każdy element to oddzielna historia warta opowiedzenia. I o niej opowiemy.
Dziś świątynia w Węgorzewie to nie tylko miejsce kultu, ale także żywe muzeum historii Mazur Północnych. Każda msza, każde zwiedzanie to okazja, by dotknąć przeszłości - tej lokalnej, ale i tej wielkiej, europejskiej. Bo historia tego kościoła to także historia regionu, jego mieszkańców, ich wiary, trudów i nadziei. Warto więc zajrzeć do wnętrza tej XVII-wiecznej świątyni by usłyszeć dźwięk 380-letnich organów, zobaczyć gotyckie sklepienia, dotknąć czerwonej cegły i poczuć, że historia nie jest czymś odległym, ale wciąż żywym, obecnym tu i teraz.
Serwis mazury24.eu nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy i opinii. Prosimy o zamieszczanie komentarzy dotyczących danej tematyki dyskusji. Wpisy niezwiązane z tematem, wulgarne, obraźliwe, naruszające prawo będą usuwane.
Artykuł nie ma jeszcze komentarzy, bądź pierwszy!