Po zmroku w XIX-wiecznej fortecy. Nocne zwiedzanie Twierdzy Boyen z nietoperzami w tle
Giżycko / Twierdza Boyen / 21:00
Wśród mazurskich zabytków są miejsca, które zachwycają nie tylko architekturą, lecz także opowieścią zapisaną w ich murach. Jednym z nich jest kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kruklankach - świątynia, której dzieje sięgają drugiej połowy XV wieku. To miejsce pamięta czasy katolickich początków, wielowiekową obecność wspólnoty ewangelickiej, wojny, pożary, zmianę mieszkańców oraz powojenne odrodzenie parafii katolickiej. Dziś kościół pozostaje jednym z najważniejszych zabytków Kruklanek i świadkiem historii, w której spotykają się różne wyznania, języki i tradycje.
Kościół parafialny istniał w Kruklankach już w 1479 roku. Na wniosek Marcina Letczena na probostwie osadzono wówczas kapłana Jakuba Engelbrechta. Był to czas, gdy miejscowość należała jeszcze do katolickiego świata przedreformacyjnych Prus. Reformacja przyniosła zasadniczą zmianę. Kruklanki stały się miejscowością protestancką, a pierwsi znani pastorzy pojawili się tutaj już w 1557 roku. W 1574 roku odnotowano istnienie nowo wybudowanej świątyni. To właśnie ten kościół, wielokrotnie naprawiany i przekształcany, przetrwał kolejne stulecia. Kruklanki nie miały łatwej historii. Miejscowość wielokrotnie nawiedzały pożary - w samym 1788 roku miała płonąć aż osiem razy. Świątynia ocalała jednak mimo tych kataklizmów. Częściowo ucierpiała podczas I wojny światowej, ale szybko ją odbudowano. Dzięki temu do dziś pozostaje interesującym przykładem architektury wschodniopruskiej z XVI wieku.
Świątynia jest murowana z cegły, posadowiona na fundamencie z kamienia polnego. Jej korpus ma plan prostokąta i nakryty jest dachem dwuspadowym pokrytym dachówką. Od zachodu przylega do niego wieża o rzucie zbliżonym do kwadratu. Korpus kościoła jest stosunkowo prosty, natomiast trójkondygnacyjna wieża łączy cechy gotyckie i manierystyczne. Taka różnorodność nie jest przypadkowa - budowla powstawała i zmieniała się w różnych epokach, a jej obecny wygląd jest wynikiem wielowiekowych przekształceń. Wokół świątyni znajduje się cmentarz przykościelny. Całość otacza parkan wykonany z kamienia polnego układanego na glinie i osłonięty betonowym okapem. Surowa forma ogrodzenia dobrze współgra z mazurskim charakterem miejsca.
Najważniejszym elementem wyposażenia wnętrza jest główny ołtarz, pochodzący z 1753 roku. Do jego budowy wykorzystano również części starszego ołtarza i ambony, pochodzące z około 1610 roku. Ołtarz wykonano z drewna polichromowanego i złoconego. Ma formę architektoniczną, dwukondygnacyjną, z manierystycznymi elementami snycerskimi, zwieńczeniami i uszakami. W dolnej kondygnacji znajduje się obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, nawiązujący do wezwania świątyni. W górnej umieszczono olejny obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa. Szczyt nastawy wieńczą dwie półki, pomiędzy którymi znajduje się duży biało-złoty krzyż. Zestawienie starszych elementów z późniejszą konstrukcją sprawia, że ołtarz jest nie tylko centralnym punktem wnętrza, ale także zapisem historii kolejnych remontów i zmian zachodzących w świątyni.
W kościele zachowała się również cenna ambona z połowy XVII wieku. Wykonano ją z polichromowanego drewna w stylu manierystycznym. Pod koniec XVIII wieku została wbudowana w ołtarz, a po II wojnie światowej wyjęto ją i ustawiono jako osobny element wyposażenia. Korpus ambony ma plan ośmioboku i wspiera się na nowym, ośmiobocznym filarze. Na jego ściankach znajdują się malowane przedstawienia Mojżesza oraz czterech Ewangelistów. Do ambony prowadzą proste schodki ze ślepą balustradą, podzieloną na trzy pola i flankowaną pilastrami. Cennym zabytkiem są także organy piszczałkowe wykonane w Królewcu w pierwszej połowie XIX wieku. Instrument ma 17 głosów oraz pneumatyczno-mechaniczny system. Zachował się również jednosekcyjny prospekt organowy ustawiony na wysokim cokole z płycinami.
Podczas remontu kościoła w 1875 roku, przy rozbiórce ceglanej posadzki, po lewej stronie ołtarza odkryto grobowiec ostatnich przedstawicieli szlacheckiego rodu von Gansenów. Spoczywali tam Anna Maria Gansen z domu Proeken oraz jej syn Gotfryd Wilhelm Gansen - ostatni przedstawiciel tego rodu w Prusach. Oboje zmarli we wrześniu 1710 roku podczas epidemii dżumy. Na kamieniu nagrobnym znajdował się łaciński napis, którego tłumaczenie brzmi:
„Tu spoczywa Anna Maria Gansen z domu Proeken wraz ze swoim synem Gotfrydem Wilhelmem Gansenem, ostatnim potomkiem tego rodu w Prusach. Oboje zmarli we wrześniu 1710 roku z powodu zarazy”.
Odkryty grobowiec stał się jednym z najbardziej przejmujących śladów dawnej historii kościoła. Przypomina, że pod posadzką świątyni często kryją się nie tylko pozostałości minionych epok, ale również osobiste historie ludzi, których życie zostało przerwane przez wojny, choroby i wielkie epidemie.
Parafia korzysta z dwóch cmentarzy. Pierwszy z nich jest cmentarzem przykościelnym, który otacza świątynię z trzech stron. Zachowały się na nim między innymi groby pastorów pracujących w Kruklankach w XIX i XX wieku - Fritza Angermanna oraz Richarda Uszczeka. Cmentarz jest świadectwem wielokulturowej historii miejscowości. Ze względu na różne narodowości i wyznania dawnych mieszkańców napisy na tablicach nagrobnych wykonano w języku polskim, niemieckim i ukraińskim. Obok siebie spotykają się tu różne nazwiska, języki i życiorysy. To niezwykły zapis historii Kruklanek, których mieszkańcy na przestrzeni lat należeli do różnych wspólnot, ale pozostawili po sobie ślady w tej samej przestrzeni. Drugi cmentarz, komunalny, znajduje się około kilometra od kościoła, przy lesie, na niewielkim wzgórzu.
Szczególną ciekawostką jest żeliwny krzyż, który dziś wieńczy wieżę kościoła. Umieszczono go tam tuż po II wojnie światowej. Pierwotnie stał na grobie Stroetzel Henrietty, zmarłej w 1849 roku, oraz Ernsta, który zmarł w 1854 roku. Był to krzyż z grobu dawnych ewangelickich mieszkańców Kruklanek. Dziś służy jako element instalacji odgromowej i chroni świątynię, w której modlą się katolicy. Można dostrzec w tym szczególny, choć nieoczywisty wymiar ekumenizmu. Przedmiot związany z dawną wspólnotą ewangelicką stał się częścią katolickiego kościoła. Z jednej strony jego pierwotne znaczenie zostało zmienione, z drugiej - być może właśnie dzięki temu krzyż ocalał i do dziś przypomina o dawnych mieszkańcach Kruklanek.
Kościół w Kruklankach jest czymś więcej niż zabytkowym budynkiem. To miejsce, w którym spotykają się różne etapy historii regionu: katolickie początki, wielowiekowa tradycja ewangelicka, doświadczenie wojen i epidemii oraz powojenna odbudowa wspólnoty katolickiej. Jego mury pamiętają różne języki, modlitwy i pokolenia mieszkańców. Ołtarz, ambona, organy, nagrobki i stary krzyż tworzą opowieść o miejscu, którego nie da się zamknąć w jednej dacie ani jednej tradycji. W Kruklankach przeszłość nie została zamknięta w archiwach. Można ją znaleźć w cegłach świątyni, na starym cmentarzu, w nazwiskach zapisanych po polsku, niemiecku i ukraińsku oraz w krzyżu, który po latach otrzymał nowe miejsce. Kościół trwa, a wraz z nim trwa pamięć o wszystkich mieszkańcach – tych, którzy modlili się tutaj przed wiekami, i tych, którzy tworzą historię tego miejsca dzisiaj.
Serwis mazury24.eu nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy i opinii. Prosimy o zamieszczanie komentarzy dotyczących danej tematyki dyskusji. Wpisy niezwiązane z tematem, wulgarne, obraźliwe, naruszające prawo będą usuwane.
Artykuł nie ma jeszcze komentarzy, bądź pierwszy!