Najstarszy słup graniczny w Polsce. Ma prawie 500 lat i stoi w lesie koło Prostek

Trójstyk trzech państw

Słup powstał w 1545 roku na trójstyku Prus Książęcych, Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego - jako pamiątka po wytyczeniu granic między tymi państwami. Wzniesiono go w pobliżu rzeki Ełk, w miejscu, gdzie zbiegały się granice trzech władców: Zygmunta Augusta (króla Polski i wielkiego księcia litewskiego) oraz Albrechta Hohenzollerna (księcia Prus). Dla upamiętnienia zawartej umowy, w pasie granicznym wsi Bogusze i Prostki, postawiono obelisk na trójstyku granic trzech państw: Korony Polskiej, Wielkiego Księstwa Litewskiego i Prus Książęcych. Zbudowany za panowania króla Zygmunta Augusta w 1545 r. słup graniczny jest jedynym i najstarszym pomnikiem tego typu zabytków nie tylko w Polsce.

Konstrukcja i wygląd

Słup ma około 6 metrów wysokości i jest wykonany z cegły, otynkowany i pokryty czerwoną dachówką. Jego forma nawiązuje do średniowiecznych słupów granicznych, ale skala i bogate zdobienia wskazują na wyjątkowe znaczenie tego miejsca. Na wschodniej ścianie umieszczono marmurową tablicę z godłami państwowymi Wielkiego Księstwa Litewskiego i Prus Książęcych oraz inskrypcją w łacinie. Tekst napisany na tablicy po łacinie, w polskim tłumaczeniu brzmi:

„Kiedy Zygmunt August sprawował rządy w państwie ojca a (jednocześnie) margrabia Albert I panował, ów nad Jagiełły dwojga imion starodawnymi grodami, ten nad krajem Prusów w pokoju piastował władzę, wzniesiony został ten słup, który miał oznaczać linię graniczną kraju oraz rozgraniczać tereny obu władców Roku 1545. Miesiąca sierpnia".

Losy tablicy z herbami

W 1907 roku oryginalna marmurowa tablica została zdemontowana i przewieziona do muzeum w Królewcu, gdzie prawdopodobnie znajduje się tam do dziś, a jej miejsce zastąpiono kopią z piaskowca. 

Koniec funkcji granicznej

W 1569 roku w wyniku Unii Lubelskiej nastąpił nowy podział granic i słup przestał pełnić swoją funkcję jako oznaczenie trójstyku. Od tego czasu granice między Polską, Litwą i Prusami ulegały licznym zmianom, a sam zabytek popadał w zapomnienie. Przetrwał jednak do naszych czasów jako świadectwo dawnych podziałów politycznych. Od 1964 roku słup graniczny w Boguszach jest wpisany do rejestru zabytków. To jeden z nielicznych tego typu obiektów w Polsce, który przetrwał w niemal nienaruszonym stanie ponad 480 lat.

Remont w 2019 roku

W 2019 roku Nadleśnictwo Ełk przeprowadziło kapitalny remont zabytku. Słup graniczny z 1545 roku został całkowicie odrestaurowany - wymieniono uszkodzone elementy konstrukcji, uzupełniono tynki, zabezpieczono dachówkę i odnowiono elewację. Dzięki tym pracom zabytek odzyskał dawny blask i jest dziś jednym z najważniejszych punktów na turystycznej mapie regionu.

Jak dotrzeć do słupa?

Słup znajduje się na lewym brzegu rzeki Ełk, na szczycie nadrzecznej skarpy, w głębi lasu, pomiędzy Prostkami a wsią Bogusze w powiecie ełckim (województwo warmińsko-mazurskie). Znajduje się on około 200 metrów w prawo od Szlaku Papieskiego „Tajemnice Światła". Do słupa można dotrzeć pieszo. z Prostek lub z Bogusz, podążając znakowanymi szlakami turystycznymi. Teren jest łatwo dostępny, a sam zabytek dobrze oznaczony.

To miejsce, gdzie historia spotyka się z przyrodą - w ciszy lasu, z dala od zgiełku, stoi niemy świadek dawnych granic, umów i podziałów politycznych. Słup graniczny w Boguszach to jeden z tych zabytków, które trzeba zobaczyć na własne oczy, zdjęcia nie oddają jego skali ani klimatu miejsca. Dojazd jest prosty, teren łatwo dostępny, a cała wędrówka zajmuje niewiele czasu. To idealny punkt na weekendową wycieczkę - połączenie historii, przyrody i spaceru w jednym. A przy okazji można przekonać się, że Ziemia Ełcka kryje w sobie skarby, o których wielu nie ma pojęcia.