Śladami „Kuwaki” nad Pisą. Niezwykła historia pomnika i trasy Melchiora Wańkowicza

Pomnik powstał, aby upamiętnić trasę kajakową, którą latem 1935 roku przemierzał pisarz wraz ze swoją córką. Szlak liczący ponad 200 kilometrów prowadził przez malownicze jeziora i rzeki ówczesnych Prus Wschodnich.

Dwuczęściowa rzeźba i dawna stanica „Masovia”

Monument składa się z dwóch części usytuowanych na przeciwnych brzegach rzeki Pisy. Jedna z nich ukazuje pisarza stojącego przy kajaku „Kuwaka”, gotowego do wyruszenia w podróż pełną przygód. Druga część prezentuje książkę „Na tropach Smętka” oraz kamienną tablicę z wyrysowaną trasą podróży autora.

Lokalizacja rzeźby jest mocno zakorzeniona w historii. Do 1945 roku znajdowała się tu drewniana stanica Klubu Wioślarskiego „Masovia”, będąca jednym z najbardziej prestiżowych klubów ówczesnego Jansborka oraz ulubionym miejscem spotkań piskich elit.

To właśnie tam Wańkowiczowie nocowali przed kolejnym etapem swojej wyprawy. Kajak pozostawili w hangarze stanicy na czas dalszej podróży, którą kontynuowali statkiem, pociągiem i samochodem do Olsztyna, Gietrzwałdu, Elbląga oraz Malborka.

Szczegółowy przebieg literackiej trasy

Kajakowa podróż Wańkowiczów prowadziła przez niezwykle różnorodne akweny i krajobrazy regionu. Po starcie w Spychowie kajakarze pokonali Jezioro Zdróżno, Jezioro Liplik oraz rozległe Jezioro Mokre. Następnie wpłynęli w krętą i płytką rzekę Krutynię, mijając malownicze miejscowości Wojnowo i Uktę, aż dotarli do Jeziora Gardyńskiego.

Dalszy etap wiódł Rzeką Czarną na Jezioro Bełdany, skąd przez pokonanie stopnia wodnego w Guziance szlak prowadził do Rucianego-Nidy.

Przemierzając Jezioro Nidzkie oraz Jezioro Wiartel, podróżnicy dopłynęli do Pisza. Ostatnim wodnym odcinkiem spływu była rzeka Pisa, którą płynęli w dół jej nurtu, mijając między innymi Dobry Las, by ostatecznie zakończyć kajakową część wyprawy nieopodal Nowogrodu.

Jak współcześnie powtórzyć historyczną trasę?

Obecnie historyczny szlak pisarza funkcjonuje jako oficjalnie wytyczona i w pełni dostępna dla turystów trasa kajakowa. Cały spływ ma długość około 188–200 kilometrów, a jego rekreacyjne pokonanie zajmuje zazwyczaj od 8 do 11 dni.

Współczesna trasa dzieli się na trzy charakterystyczne etapy: płytki i bogaty w infrastrukturę odcinek Krutyni, rozległe i wymagające pokonania śluzy w Guziance jeziora mazurskie, a na koniec dziką, spokojnie meandrującą Pisę.

Organizacja wyprawy jest dziś niezwykle prosta, ponieważ na Mazurach działa wiele firm oferujących wypożyczenie kajaków wraz z kompleksowym transportem sprzętu na miejsce startu w Spychowie oraz jego odbiorem w Nowogrodzie.

Dzięki temu każdy miłośnik przyrody i literatury może bez trudu wyruszyć na własny spływ śladami legendarnej wyprawy z 1935 roku.

Współczesny spływ tym szlakiem dzieli się na trzy etapy.

Odcinek Krutyni (Spychowo – Ukta – Iznota): Płytki, przejrzysty i niezwykle malowniczy fragment rzeki z doskonale rozwiniętą infrastrukturą (stanice wodne PTTK, pola namiotowe, punkty gastronomiczne).

Odcinek Jezior Mazurskich (Bełdany – Guzianka – Ruciane-Nida – Pisz): Etap wymagający pokonania otwartych akwenów oraz zabytkowej śluzy Guzianka.

Odcinek Pisy (Pisz – Dobry Las – Nowogród): Bardziej dzika, spokojna i mocno meandrująca rzeka, płynąca wśród gęstych lasów i łąk.