KRiSU Band
Piękna Góra / Port Łabędzi Ostrów / 20:30
Wyjątkowa perełka na mapie Mazur Garbatych. Zabrost Wielki – wieś zaprojektowana przez berlińskiego architekta
Zabrost Wielki, gm. Budry. To wyjątkowa wieś na mapie Mazur Garbatych – zwarty zespół zabudowy wiejskiej wznoszonej według kompleksowego projektu berlińskiego architekta Karla Kujatha. Powstała w ramach odbudowy po I wojnie światowej, z inspiracji ideą regionalizmu i poszukiwań stylu narodowego nawiązującego do rodzimej kultury ludowej.
W wyniku tej niezwykłej inicjatywy powstała zwarta grupa budynków, których architektura zawiera elementy zaczerpnięte z mazurskiej tradycji budowlanej: charakterystyczne odeskowanie szczytów, podcienia, stylizowane pazdury i wiatrownice, ozdobne bramy wjazdowe i inne detale.
Są to domy mieszkalne wraz z zabudowaniami gospodarczymi, które tworzą całe zespoły zabudowy mieszkalno-gospodarczej. Domy ustawione są bokiem do drogi, stodoły zwrócone szczytem, a pomiędzy budynkami wznoszą się wysokie, paradne bramy – układ typowy dla tej wyjątkowej miejscowości.
Wieś, zwana dawniej Gross Sabrost (Gross Sobrost), założono w XVI wieku. W 1914 roku, podczas I wojny światowej, Zabrost Wielki został doszczętnie zniszczony przez Rosjan. Już w latach 1916–1917 odbudowano go według całościowego planu przygotowanego przez berlińskiego architekta Karla Kujatha – do dzisiaj przetrwał w niezmienionym kształcie.
Projekt był przejawem nowoczesnej funkcjonalności i estetyki, a jednocześnie poszanowania mazurskiego, regionalnego stylu – z użyciem czerwonej cegły, drewna i czerwonej dachówki, tak typowej dla wiejskiej zabudowy na Warmii i Mazurach.
W Zabroście Wielkim istniała kuźnia, powstała prawdopodobnie na przełomie XIX i XX wieku lub w czasie odbudowy wsi po zniszczeniach z okresu I wojny światowej. Podczas II wojny światowej została częściowo zniszczona, a następnie przebudowana – o czym świadczyła mieszana konstrukcja ścian.
Przez dłuższy czas kuźnia nie była użytkowana i popadła w ruinę. W 1994 roku została rozebrana, a w 1996 roku zrekonstruowana w Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie. Budynek założony jest na planie prostokąta o wymiarach 8,6 na 7 metrów.
We wsi zachował się cmentarz z okresu I wojny światowej z cennym starodrzewiem i rzadko występującymi krzyżami żeliwnymi. To kolejny ślad burzliwej historii tej niezwykłej miejscowości, która w 2003 roku zdobyła I miejsce w konkursie na najlepiej zachowaną zabytkową wieś Warmii i Mazur.
Grupa naukowców, zainspirowana wyjątkowością zabudowy Zabrostu Wielkiego, podjęła się zeskanowania i stworzenia wirtualnej panoramy 3D historycznej zabudowy wsi. Do owej panoramy, w oparciu o dokumentację i stare pocztówki, wprowadzono też budynki już nieistniejące – jak na przykład wiejska gospoda, która nie przetrwała ostatniej wojny.
Po raz pierwszy panorama wraz z wystawą plenerową oraz zespół jej twórców został zaprezentowany w czerwcu 2017 roku podczas plenerowej imprezy zatytułowanej „100-lecie architektury Zabrostu Wielkiego". To nowoczesne narzędzie pozwala na wirtualny spacer po wsi i oglądanie jej historycznego wyglądu – także tych elementów, które dziś już nie istnieją.
Zabrost Wielki to obowiązkowy punkt na mapie dla miłośników architektury ludowej, historii i niezwykłych miejsc z duszą. Wieś leży zaledwie 24 km na północny wschód od Węgorzewa, tuż przy granicy z Obwodem Królewieckim.
Dziś to wyjątkowy na skalę całych Prus Wschodnich przypadek kompleksowej odbudowy wsi po zniszczeniach I wojny światowej – konglomerat różnych form niemieckiej architektury ludowej, niespotykanej w innych miejscowościach tego regionu.
Serwis mazury24.eu nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy i opinii. Prosimy o zamieszczanie komentarzy dotyczących danej tematyki dyskusji. Wpisy niezwiązane z tematem, wulgarne, obraźliwe, naruszające prawo będą usuwane.
Artykuł nie ma jeszcze komentarzy, bądź pierwszy!